گناباد، آسمان نجوم ايران 

پيشينه تابناك نجوم گناباد در دوره صفوي 

شاهان صفوي با همان ميزاني كه در ترويج تشيع تلاش نمودند براي توسعه دانش اين مرز و بوم نيزاقدامات مناسبي انجام دادند. 

در اصفهان پايتخت حكومت صفوي بيش از ۵۷ مدرسه تاسيس يا مرمت نمودند ،در ديگر شهرهاي ايران نيزكم بيش وضع به همين منوال بود، اما بر خلاف همه مركزيت هاي علمي كه به اصفهان ختم مي شد، آسمان نجوم ايران از جايي ديگر  تابيدن گرفته بود.

مدرسه نجوميه گناباد بخاطر اهميتي كه پادشاهان صفوي به نجوم مي دادند از اهميت زيادي برخوردار شده بود ومدرسه نجوميه اين شهر به بزرگترين دانشگاه نجوم ايران تبديل شده بود.

دکتر علی اکبر ولایتی در کتاب « پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» بنقل از شاردان ، سياح فرانسوي عصر صفوي آورده است :

« همه اختر شناسان ( منجمان) ايراني ، دست كم بزرگان آنها از ايالت خراسان از بلده كوچك گناباد هستند ،از خانواده مشهوري كه اختر شناسان بزرگي از آن بر خاسته اند. دانشمندان عروف فلكي ايران ،در ششصد سال اخير (تا دوره صفوي) همگي از سرزمين خراسان بوده اند : ابوريحان بيروني،عمر خيام نيشابوري و خواجه نصير الدين طوسي همه از خراسان برخاسته اند،

 و شاهنشاه ايران جز اختر شناساني كه در گناباد زاييده يا پرورش يافته باشد، كس ديگري را به خدمت نمي پذيرد.»

اظهار مي كنند:« در بلده مذكور يك مدرسه عالي هيئت و نجوم وجود دارد ، چنانچه استادان علوم فلكي نيز فرزندان خود را براي آموزش و پرورش  بدانجا اعزام مي دارند» 

 -شاردن، سياحتنامه شاردن،ترجمه محمد عباسي ، تهران:۱۳۳۸ ج۵،ص۹-۱۲۶

- علي اكبر ولايتي، پويايي فرهنگ و تمدن اسلام و ايران ،تهران چاپ دوم ۱۳۸۴،ج ۳،ص